Οι κάλοι και οι σκληρύνσεις είναι η αντίδραση του δέρματος των ποδιών κατά της συνεχούς πίεσης και καταπόνησης που οφείλεται κυρίως στα ακατάλληλα παπούτσια.    Ως άμυνα, σχηματίζεται σκληρό δέρμα, το οποίο μεγαλώνει εσωτερικά, σε κωνικό σχήμα, δημιουργώντας ένα σκληρό πυρήνα και εμφανίζεται συνήθως στα σημεία των αρθρώσεων με μορφή σκληρού εξογκώματος. Έχει χαρακτηριστικό έντονο πόνο, ο οποίος προκαλείται από την πίεση του πυρήνα στα νεύρα που διασχίζουν τις κατώτερες στοιβάδες του δέρματος. Σε ένα διαβητικό ασθενή, ο κάλος αποτελεί "σήμα κινδύνου" για τη δημιουργία περισσότερων και σοβαρότερων επιπλοκών στο διαβητικό πόδι καθώς και για την κατάταξή του σε ασθενή "υψηλού κινδύνου".
Η αντιμετώπιση των κάλων και των σκληρύνσεων, όπως κάθε πάθηση, απαιτεί τις γνώσεις ενός ειδικού και προϋποθέτει την τήρηση των κανόνων υγιεινής για την αποφυγή οποιασδήποτε μόλυνσης ή τραυματισμού.

Είδη και αίτια

Η πιο σημαντική αιτία για την δημιουργία κάλου, είναι η υψηλή μηχανική πίεση καθώς το σώμα κινείται.Η πίεση αυτή οφείλεται σε αρθριτικές παραμορφώσεις του άκρου ποδός όπως η γαμψοδακτυλία ή η κινητική νευροπάθεια. Η μεν  γαμψοδακτυλία προκύπτει λόγω ατροφίας των εσωτερικών μυών του άκρου ποδός στις μεταταρσιοφαλαγγικές αρθρώσεις. Αυτό έχει ως συνέπεια την αυξημένη πίεση στις άκρες των δακτύλων όπου και εξασκείται η από το έδαφος πίεση. Με τη δυσμορφία αυτή αυξάνεται η μηχανική πίεση στη ραχιαία επιφάνεια των δακτύλων από το κλειστό παπούτσι.
Από την άλλη η κινητική νευροπάθεια (motor neuropathy) οδηγεί στην ατροφία των μικρών μυών και την κατάργηση συνέργιας μεταξύ των καμπήρων και εκτεινόντων μυών. Αυτό έχει ως συνέπεια την προεξοχή και κάθετη πτώση των μεταταρσίων κεφαλών (Metatarsalgia).
Επίσης, η μετατόπιση του κέντρου βάρους στο πέλμα, συνδέεται με την μείωση του λιπώδους ιστού (displaced fatty tissue), ο οποίος φυσιολογικά προστατεύει τα μετατάρσια. Αυτό έχει ως συνέπεια στην αύξηση των πελματιαίων πιέσεων στα προεξέχοντα μετατάρσια. Η συνεχόμενη πίεση έχει ως συνέπεια τη νέκρωση των κυττάρων, τη δημιουργία κάλων και σε μερικές περιπτώσεις τη φλεγμονώδη αυτόλυση του δέρματος που καταλήγει σε έλκος του ποδιού.

Διάκριση τύλων

1.    Ο σκληρός τύλος (heloma durum) είναι η ατροφία της επιδερμίδας με πυρήνα. Συνήθως δημιουργείται στη ραχιαία επιφάνεια των δακτύλων, στην άκρη των δακτύλων καθώς επίσης και στην πελματιαία επιφάνεια του ποδιού. Είναι επιπτώσεις που δημιουργούνται από πιέσεις σε συγκεκριμένο σημείο για μεγάλο χρονικό διάστημα


2. Ο μαλακός τύλος (Helloma molle) είναι η ατροφία της επιδερμίδας που περιβάλλεται από μαλακά κύτταρα. Δημιουργείται πάντα ανάμεσα στα δάκτυλα και τα αίτια είναι οι μεσοδακτύλιες τριβές. Η μορφή του τύλου είναι άσπρη και μαλακή επειδή υπάρχει χρόνια διαβροχή (μούλιασμα, υγρασία).
3. Αγγειακός και νευροαγγειακός τύλος (Vascular και Neurovascular Corns) είναι οι συνέπειες της βλάβης των αγγείων ή νεύρων ενδιάμεσα των τύλων. Η αιτία της δημιουργίας αυτών των κάλων είναι από παλιά υπάρχουσα αλλοίωση όπου οι πιέσεις είναι περισσότερο αυξημένες και καταστροφικές.
4. Seed corns (hellomata milliare) είναι σφαιρικές σκληρύνσεις με κεφαλή. Εμφανίζονται σε περιοχές όπου υπάρχει προεξοχή από κόκαλο (bony prominence).

Επιπλοκές του τύλου

Η επιπλοκή του τύλου είναι η σχάση, άνοιγμα στην επιδερμίδα από τη μείωση της ελαστικότητας του δέρματος και την υπερβολική πίεση που ασκείται στο συγκεκριμένο σημείο. Αυτό συμβαίνει συχνότερα στην περιοχή της πτέρνας, λόγω του βάρους που δέχεται κατά τη βάδιση.

Άλλη επιπλοκή του κάλου είναι ότι λειτουργεί ως υπερβολική πίεση με αποτέλεσμα τη δημιουργία εσωτερικού τραυματισμού. Αυτό έχει ως συνέπεια σε ένα διαβητικό πόδι με νευροπάθεια, την δημιουργία νεκρού ιστού ή μόλυνσης κάτω από την επιφάνεια του κάλου, όπου δηλαδή δημιουργείται συρίγγιον με πιθανότητα επιμόλυνσης ακόμη και οστεομυελίτιδας και στη συνέχεια αν δεν αντιμετωπιστεί εγκαίρως γάγγραινας.

Αντιμετώπιση

Η πρόληψη είναι το μεγαλύτερο βήμα στην αντιμετώπιση και κατά συνέπεια στις υψηλές μηχανικές πιέσεις στο πόδι. Ένα σωστό πλάνο ώστε να προλαμβάνεται/μειώνεται η υψηλή πίεση έχει ως συνέπεια την αντιμετώπιση των τύλων.

Συμβουλές

Ταιριάξτε το παπούτσι στο πόδι και όχι το πόδι στο παπούτσι. Επιλέξτε άνετα παπούτσια που θα ταιριάζουν απόλυτα στο σχήμα του ποδιού σας. Τα σωστά υποδήματα είναι απαραίτητα για την παρεμπόδιση δημιουργίας κάλων στους διαβητικούς. Τα υποδήματα να είναι φτιαγμένα από μαλακό δέρμα έτσι ώστε να μην εξασκούνται πιέσεις σε προεξέχοντα σημεία.


Προτιμάτε παπούτσια με χαμηλά τακούνια. Επιλέγετε φαρδιά τακούνια που διανέμουν σωστά το βάρος. Εξετάστε αν υπάρχει ο απαραίτητος χώρος, το απαραίτητο ύψος και πλάτος στο εσωτερικό του υποδήματος για να μπορεί να χωρέσει το πόδι σας.

Χρησιμοποιήστε φυσική ελαφρόπετρα για απολέπιση.

Χαρίστε στα πόδια σας ένα ευεργετικό ποδόλουτρο σε χλιαρό νερό.

Ενυδατώστε καθημερινά τα πόδια σας με ειδική κρέμα που μαλακώνει τις σκληρύνσεις και διατηρεί τη φυσική  ελαστικότητα του δέρματος
Για την ασφαλή αφαίρεση των κάλων εμπιστευτείτε τον ποδολόγο σας. Είναι ασφαλέστερο ειδικά για τους διαβητικούς και άλλες ευπαθείς ομάδες. Ο ρόλος του ποδολόγου είναι να συντηρεί το δέρμα υγιές στα σημεία όπου υπάρχει προδιάθεση να δημιουργηθούν συμπτώματα υψηλής πίεσης και να μειώσει τις αιτίες που δύνανται να προκαλέσουν τις πιέσεις αυτές.

Να αποφεύγετε τα καυστικά υγρά για τους τύλους διότι είναι πολύ επικίνδυνα.

Σε προχωρημένεςκαταστάσεις εξεταστείτε με πελματογράφο για την καταγραφή πιέσεων και την κατασκευή ορθοπεδικου βοηθήματος προκειμένου να εξισορροποιηθούν οι πιέσεις.

Μην παραμελήσετε τις σκληρύνσεις σας και τις αφήσετε να δημιουργήσουν εσωτερικό αιμάτωμα.

Περιποιηθείτε τα πόδια σας όπως περιποιήστε το υπόλοιπο σώμα σας.